Şamaxı və Ağsu üzümü: Azərbaycanın məşhur üzümçülük bölgələrindən yerli üzüm
Azərbaycanın üzümçülük tarixində Şamaxı və Ağsu xüsusi yer tutur. Hər iki rayon Dağlıq Şirvan bölgəsində yerləşir və üzümçülük burada həm ənənəvi kənd təsərrüfatı sahələrindən biri, həm də müasir aqrar təsərrüfatların inkişaf etdirdiyi istiqamətlərdən biridir.
Xüsusilə Şamaxı uzun illərdir üzümçülük və şərabçılıq ənənələri ilə tanınır. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin məlumatlarında Şamaxının ötən əsrin 80-ci illərində Azərbaycanın ən iri üzümçülük bölgələrindən biri olduğu qeyd edilir. Bu gün də rayonda həm süfrəlik, həm də texniki üzüm sortlarının yetişdirilməsi davam edir.
Ağsu da üzümçülük ənənəsinə malik rayonlardan biridir. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi regional məlumatında Ağsuda çoxsahəli kənd təsərrüfatının əsas istiqamətlərindən biri kimi üzümçülük göstərilir.
Bu səbəbdən Şamaxı üzümü və Ağsu üzümü Azərbaycanda yerli üzüm axtaranlar üçün maraqlı regional məhsul adlarıdır.
Şamaxı üzümü ilə Ağsu üzümünü nə fərqləndirir?
“Şamaxı üzümü” və “Ağsu üzümü” ifadələri konkret olaraq yalnız bir üzüm sortunu nəzərdə tutmur. Bu adlar daha çox məhsulun yetişdirildiyi bölgə ilə bağlı regional ifadələrdir.
Üzümün dadı, rəngi, gilələrinin ölçüsü, qabığının qalınlığı, toxumlu və ya toxumsuz olması kimi xüsusiyyətlər seçilən sortdan, becərilmə şəraitindən, torpaqdan, suvarmadan, hava şəraitindən və məhsulun hansı mərhələdə yığılmasından asılı olaraq dəyişə bilər.
Şamaxıda həm süfrə üzümü, həm də texniki üzüm sortlarının yetişdirilməsi bunun yaxşı nümunəsidir. Şamaxı Üzüm Tingçilik Mərkəzində müxtəlif süfrə və texniki sortların tingləri istehsal olunur. Mərkəzdə yerli sortlar arasında Mədrəsə, Bayanşirə, Məlayi və Xindoqni kimi sortlar, həmçinin süfrə üzümü sortları qeyd edilir.
Şamaxı niyə üzümçülüklə bu qədər tanınır?
Şamaxının üzümçülük tarixi uzun illərə gedib çıxır.
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin məlumatına görə, rayon ötən əsrin 80-ci illərində Azərbaycanın ən iri üzümçülük bölgəsi kimi tanınırdı. Sonrakı illərdə sahənin yenidən inkişaf etdirilməsi üçün müxtəlif layihələr həyata keçirilib.
Müasir dövrdə də Şamaxıda üzümçülüyə maraq davam edir. Məsələn, rayonda yaradılmış üzüm tingçiliyi kompleksində filokseraya davamlı calaqaltı tinglərin istehsalı nəzərdə tutulub və kompleksdə həm süfrə, həm də texniki üzüm sahələri salınıb.
Şamaxının Meysəri kəndi də üzümçülük və şərabçılıqla bağlı müasir layihələri ilə tanınır. Burada keçirilən Üzüm və Şərab Festivalı yerli üzüm istehsalının və Azərbaycanın üzümçülük ənənələrinin tanıdılmasına xidmət edir. 2026-cı ildə festivalın artıq beşinci dəfə keçirilməsi planlaşdırılıb.
Mədrəsə üzümü — Şamaxı ilə bağlı xüsusi yerli sort
Şamaxı üzümçülüyündən danışarkən Mədrəsə üzümünü ayrıca qeyd etmək lazımdır.
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin elmi məlumatına əsasən, Mədrəsə sortunun vətəni Şirvan bölgəsi, daha konkret olaraq Şamaxı rayonu hesab olunur. Sort tarixən Azərbaycanın üzüm bağlarında geniş yayılıb və müxtəlif dövrlərdə bir sıra şərabların hazırlanmasında istifadə olunub.
Mədrəsənin xüsusiyyətləri yetişdirildiyi ərazinin torpaq-iqlim şəraitinə və becərilmə texnologiyasına görə dəyişə bilər. Bu da yerli üzümün yalnız rayon adına görə deyil, konkret sort və yetişdirmə şəraitinə görə də qiymətləndirilməsinin vacibliyini göstərir.
Bu gün Şamaxıdakı üzümçülük təsərrüfatlarında Mədrəsə ilə yanaşı Şirvanşahı, Xindoqni, Bayanşirə, Saperavi və digər sortlara da rast gəlinir.
Şamaxıda süfrə üzümü
Şamaxı yalnız şərabçılıq üçün istifadə olunan texniki üzüm sortları ilə məhdudlaşmır.
Rayonda müxtəlif süfrə üzümü sortları da yetişdirilir. Məsələn, Şamaxıdakı müasir üzüm bağlarında Sultanina, Prima, Ora, Kardinal, Alfons Lavalye və digər süfrə sortları qeyd olunur.
Buna görə bazarda “Şamaxı üzümü” adı ilə qarşılaşdıqda məhsulun konkret sortunu soruşmaq faydalıdır. Eyni bölgədən gələn iki üzüm müxtəlif sortlara aid olduqda onların dadı və görünüşü də fərqli ola bilər.
Ağsu üzümü və Ağsunun üzümçülük ənənəsi
Ağsu da Azərbaycanın üzümçülük rayonlarından biridir.
Azərbaycan Prezidentinin rəsmi regional məlumatında rayonun kənd təsərrüfatında üzümçülüyün inkişaf etdiyi göstərilir. Ağsuda həmçinin üzüm və digər meyvələrin emalı ilə bağlı müəssisələr fəaliyyət göstərir.
Ağsu və Şamaxı arasında üzümçülüklə bağlı tarixi və iqtisadi əlaqələr də mövcuddur. Rəsmi məlumatlarda Şamaxı və Ağsu rayonlarının ərazisində üzüm və nar bağlarının salındığı, üzüm məhsulunun emal sənayesində istifadə edildiyi qeyd olunub.
Maraqlı məqamlardan biri də “Ağsu” adının üzümçülük və şərabçılıq tarixində yalnız rayon adı kimi deyil, müəyyən şərab məhsullarında da istifadə olunmasıdır. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin məlumatında isə Mədrəsə sortunun müxtəlif sortlarla qarışığından “Ağsu” adlı markalı şərabın istehsal edildiyi qeyd edilir.
Bu fakt Ağsu adının Azərbaycanın üzümçülük və şərabçılıq irsindəki yerini göstərən maraqlı nümunələrdən biridir.
Şamaxı və Ağsu üzümünün dadı necə olur?
Yerli üzümün dadını yalnız rayon adına əsasən müəyyənləşdirmək düzgün olmaz.
Üzümün şirinliyi və digər dad xüsusiyyətləri bir neçə amildən asılıdır:
üzümün sortu;
məhsulun yetişmə səviyyəsi;
hava şəraiti;
torpağın xüsusiyyətləri;
suvarma şəraiti;
bağın yerləşdiyi ərazi;
məhsulun yığım vaxtı;
daşınma və saxlanma şəraiti.
Məsələn, eyni rayonun müxtəlif təsərrüfatlarında yetişdirilən iki üzüm sortu rəng, ölçü, toxum, qabıq və dad baxımından tamamilə fərqli ola bilər.
Ona görə “Şamaxı üzümü həmişə belə olur” və ya “Ağsu üzümü mütləq daha şirindir” kimi ümumi nəticələr çıxarmaqdansa, konkret sort və məhsulun vəziyyətinə baxmaq daha doğrudur.
Təzə Şamaxı və Ağsu üzümünü necə seçmək olar?
Süfrə üçün üzüm alarkən ilk növbədə gilələrin ümumi vəziyyətinə baxmaq lazımdır.
Yaxşı məhsul seçərkən:
gilələrin bütöv və çox əzilməmiş olmasına;
salxımın həddindən artıq yumşalmamasına;
kif və çürümə əlamətlərinin olmamasına;
gilələrin rənginin sortuna uyğun görünməsinə;
salxımın çox su itirmiş və qurumuş görünməməsinə diqqət etmək olar.
Üzümün üzərində nazik təbii mum təbəqəsinin olması da normal haldır. Bu təbəqə bəzi üzüm sortlarında daha aydın görünə bilər.
Əgər üzüm süfrə üçün alınırsa, toxumlu və ya toxumsuz olması da seçim zamanı nəzərə alına bilər.
Şamaxı və Ağsu üzümündən necə istifadə etmək olar?
Təzə üzüm gündəlik süfrədə sadə şəkildə istehlak edilə bilər. Bundan əlavə:
meyvə boşqablarında;
salatlarda;
desertlərdə;
pendir assortilərinin yanında;
ev şəraitində şirə hazırlanmasında;
kompot və digər mətbəx istifadələrində istifadə edilə bilər.
Üzüm həmçinin Azərbaycanın ənənəvi kənd təsərrüfatı və qida mədəniyyətində mühüm yer tutur.
Şamaxı nümunəsində isə üzümçülük yalnız süfrə məhsulu ilə məhdudlaşmır. Rayonda texniki üzüm sortlarının yetişdirilməsi və şərabçılıq fəaliyyəti də üzümçülük mədəniyyətinin mühüm hissəsidir.
Şamaxı və Ağsu üzümünü Bakıda haradan almaq olar?
Şamaxı və Ağsu kimi üzümçülük bölgələrindən gələn yerli məhsullar mövsüm ərzində Bakı bazarlarında və meyvə-tərəvəz satış nöqtələrində görünə bilər.
Cənnət Meyvələrində də mövsümi təzə meyvə və üzüm seçimləri təqdim olunur. Bakı daxilində onlayn sifariş verərək təzə meyvələri evə çatdırmaq mümkündür.
Çatdırılma məsafədən və sifarişlərin cari yükündən asılı olaraq adətən 30 dəqiqə–1 saat ərzində həyata keçirilir. Bakı daxilində 50 AZN-dan yüksək alış-verişə çatdırılma haqqı ödənişsizdir.
Mövsümi yerli üzüm axtaran müştərilər üçün məhsulun hansı bölgədən gəldiyini və mövcud olduğu halda üzümün sortunu sifariş zamanı dəqiqləşdirmək faydalıdır.
Şamaxı və Ağsu üzümü — yerli məhsul mədəniyyətinin bir hissəsi
Şamaxı və Ağsu üzümü Azərbaycanın üzümçülük xəritəsində bir-birini tamamlayan iki regional istiqamət kimi nəzərdən keçirilə bilər.
Şamaxı uzun üzümçülük tarixi, yerli sortları, müasir tingçilik fəaliyyəti və Meysəri kimi üzümçülük-şərabçılıq mərkəzləri ilə xüsusilə seçilir. Ağsu isə üzümçülüyün inkişaf etdiyi rayonlardan biri olmaqla yanaşı, üzümün emalı və şərabçılıq fəaliyyəti ilə də bağlıdır.
Bu bölgələrin üzümünü tanımaq Azərbaycanın müxtəlif rayonlarında formalaşmış kənd təsərrüfatı ənənələrini daha yaxşı anlamağa imkan verir.
Tez-tez verilən suallar
Şamaxı üzümü nədir?Şamaxı üzümü konkret bir sortun adı olmaqdan daha çox Şamaxı rayonunda yetişdirilən müxtəlif üzüm sortları üçün istifadə olunan regional ifadədir. Şamaxıda həm süfrəlik, həm də texniki üzüm sortları yetişdirilir.
Mədrəsə üzümü Şamaxı ilə bağlıdır?Bəli. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin məlumatına görə, Mədrəsə sortunun vətəni Şirvan bölgəsi, o cümlədən Şamaxı rayonu ilə əlaqələndirilir.
Ağsu üzümü hansı sortdur?“Ağsu üzümü” ifadəsi mütləq bir konkret üzüm sortunu bildirmir. Ağsu üzümçülüyün inkişaf etdiyi rayonlardan biridir və burada müxtəlif üzüm məhsulları yetişdirilə bilər.
Şamaxı üzümü şirin olur?Üzümün şirinliyi sortdan, yetişmə səviyyəsindən, hava və becərilmə şəraitindən asılıdır. Buna görə bütün Şamaxı üzümləri üçün eyni dad xüsusiyyətini demək düzgün olmaz.
Şamaxı və Ağsu üzümü Bakıya çatdırılır?Mövsümdən və məhsulun mövcudluğundan asılı olaraq yerli üzüm Bakıdakı meyvə-tərəvəz satış nöqtələrində təqdim oluna bilər. Cənnət Meyvələrində mövcud məhsulları onlayn sifariş etmək və Bakı daxilində evə çatdırılmadan yararlanmaq mümkündür.
Comments